Park Miejski w Kaliszu to najstarszy ogólnodostępny park w Polsce, który powstał w 1798 roku na terenach dawnych ogrodów pojezuickich. Rozciąga się na około 25-26 hektarów w samym sercu miasta, otoczony wodami Prosny i jej dopływów. To miejsce, gdzie historia splata się z naturą, a zabytkowa architektura parkowa tworzy wyjątkowy klimat, który przyciąga zarówno mieszkańców, jak i turystów.
- najstarszy park w Polsce
- piękny angielski styl ogrodu
- zabytkowe budynki z XIX wieku
- urokliwy staw Kogutek
- legendy związane z Basztą Dorotką
Najstarszy park miejski w Polsce z bogatą historią
Kiedy w 1798 roku Prusacy sprawujący władzę nad Kaliszem postanowili założyć tzw. „dziki ogród”, nikt pewnie nie przypuszczał, że powstanie miejsce które przetrwa ponad 220 lat. Park wykrojono z terenów renesansowego ogrodu jezuickiego istniejącego od przełomu XVI i XVII wieku oraz przyległych pastwisk miejskich.
Początkowo park służył wyłącznie słuchaczom i wykładowcom Korpusu Kadetów mającego siedzibę w pojezuickich zabudowaniach. Dopiero w czasach Księstwa Warszawskiego, między 1807 a 1815 rokiem, otwarto go dla wszystkich mieszkańców miasta. Od tamtej pory stał się prawdziwym ogrodem kaliszan.
W XIX wieku park rozrósł się znacznie. Po pracach regulacyjnych na Prośnie, które miały chronić miasto przed powodziami, powstały dwa kanały – Rypinkowski i Bernardyński. Tereny między nimi włączono do parku, co znacznie zwiększyło jego powierzchnię. W 1843 roku utworzono staw z wyspą zwany Kogutkiem, a rok później wzniesiono Domek Szwajcarski dla parkowych ogrodników.
Maria Dąbrowska, pochodząca z tych stron pisarka, wspomina staw Kogutek w swojej autobiograficznej powieści „Noce i Dnie”. To właśnie na cześć tej noblistki nazwano okazałą fontannę w północnej części parku.
Co zobaczysz podczas spaceru po parku
Park utrzymany jest w stylu ogrodu angielskiego, co oznacza naturalną, nieco romantyczną kompozycję z wijącymi się alejkami i malowniczymi zakątkami. Warto przeznaczyć na spacer przynajmniej godzinę, żeby spokojnie obejrzeć wszystkie ciekawe miejsca.
Jednym z najbardziej charakterystycznych obiektów jest Hydropatia – budynek dawnego zakładu wodoleczniczego z 1904 roku, utrzymany w tyrolskim stylu. Dziś mieści się w nim przedszkole miejskie, ale wciąż zachwyca swoją architekturą. Niedaleko stoi zabytkowy budynek z początku XX wieku, który dawniej był siedzibą parkowych ogrodników.
Przy Moście Teatralnym znajduje się budynek, w którym niegdyś mieściła się cukiernia Foerstera – ważne miejsce na kulturalnej mapie dawnego Kalisza. Obecnie to siedziba Kaliskiego Towarzystwa Wioślarskiego, jednego z najstarszych klubów wioślarskich w Polsce – piątego w kraju i pierwszego poza linią Wisły. Stąd potoczna nazwa budynku – KTW.
Baszta Dorotka i inne atrakcje parkowe
Północno-zachodnią granicę parku wyznaczają naprawdę ciekawe obiekty. Znajduje się tam zespół pojezuickich budowli, gmach Urzędu Wojewódzkiego oraz Baszta Dorotka – fragment średniowiecznych murów miejskich z XIV wieku. Z basztą wiąże się legenda o dziewczynie zamkniętej w wieży, która zmarła z tęsknoty za ukochanym. Podobno o północy można usłyszeć jej lament.
Wśród klombów w centralnej części parku stoi marmurowy zegar słoneczny i pomnik Flory. To elementy małej architektury z przełomu XIX i XX wieku, które przetrwały zawieruchę wojenną. Niestety wiele innych obiektów z tamtego okresu – palmiarnia, sztuczne ruiny, romantyczne mostki nad odnogą Babinki – zniknęło podczas II wojny światowej.
Do nowszych elementów należą rzeźby z 1975 roku: Kapela, Eurydyki tańczące oraz Kobiety. Park wzbogaca też wspomniana już fontanna „Noce i Dnie” w północnej strefie wejściowej.
W XIX wieku Park Miejski w Kaliszu uważany był za najpiękniejszy polski ogród publiczny. Dziś wciąż zachwyca swoimi walorami przyrodniczymi i historycznymi.
Dąb Asnyka i rzadkie okazy roślin
Park to prawdziwa skarbnica botaniczna. Rośnie tu wiele rzadkich okazów drzew i krzewów, a wśród nich słynny dąb Asnyka – pomnik przyrody posadzony ponad sto lat temu jako dar Izabeli z Czartoryskich Działyńskiej. Drzewo to ma swoją historię i jest jednym z ulubionych punktów podczas spacerów.
Wzdłuż alejek i nad brzegami Prosny można spotkać wiewiórki, które na dobre zadomowiły się w parku. W weekendy pojawiają się dla nich specjalne domki – w 2023 roku zainstalowano ich 20 sztuk. Nie brakuje też bobrów, które upodobały sobie rejon nad rzeką, choć ich działalność bywa problematyczna dla parkowej roślinności.
Park Paderewskiego i cmentarz wojenny
Po przeciwnej stronie Prosny, za teatrem, rozciąga się południowo-zachodnia część Parku Miejskiego, dawniej zwana Parkiem Paderewskiego. W 1945 roku urządzono tam Cmentarz Żołnierzy Radzieckich poległych przy wyzwalaniu Kalisza. Wzdłuż głównej alei wkomponowano groby, a w centrum, gdzie krzyżują się alejki, stoi wysoki obelisk.
Za Kanałem Rypinkowskim znajduje się tzw. Nowy Park, którego granice wyznaczają ulice Częstochowska i Parkowa. Wszystkie te części tworzą spójną całość stanowiącą największą oazę zieleni w centrum miasta.
Dla kogo jest Park Miejski w Kaliszu
To miejsce dla każdego. Rodziny z dziećmi znajdą tu dwa duże place zabaw z nowymi, bezpiecznymi urządzeniami – w ostatnich latach przeprowadzono ich gruntowną modernizację. Seniorzy docenią spokój, liczne ławki i możliwość odpoczynku w cieniu drzew. Latem miasto organizuje tu treningi Tai Chi i Qigong dla osób 60+.
Miłośnicy historii i architektury będą zachwyceni zabytkowymi budynkami i elementami małej architektury parkowej. Warto zwrócić uwagę na chińską pagodę, która zachwyca gamą barw i kształtów – choć wymaga renowacji, wciąż przyciąga wzrok.
W wakacyjne czwartki odbywają się w parku tematyczne imprezy dla dzieci na specjalnej polanie. To tradycja, którą miasto kultywuje od lat. Park to też popularne miejsce dla biegaczy – coroczny Bieg Noworoczny w Kaliszu przyciąga setki uczestników.
Rewaloryzacja i nowe oblicze parku
W ostatnich latach park przeszedł znaczącą rewaloryzację, która kosztowała blisko 4,7 miliona złotych. Wyremontowano alejki, zainstalowano nowe oświetlenie, powstały bulwary nad Prosną z wygodnymi schodami prowadzącymi do rzeki. Posadzono nowe rośliny, wzniesiono fontanny.
Nie wszystko jednak jest idealne. Czasem zdarzają się akty wandalizmu – niszczone są tablice informacyjne o florze i faunie, połamane ławki. Domek parkowego przez długi czas stał niezagospodarowany, choć obecnie mieści w nim restaurację gdzie odbywają się kameralne koncerty.
Park został wpisany do Państwowego Rejestru Zabytków w 1964 roku, co potwierdza jego wyjątkową wartość historyczną i przyrodniczą.
Praktyczne informacje dla odwiedzających
Wstęp do parku jest bezpłatny i dostępny przez całą dobę. To ogólnodostępny teren, więc można tu przychodzić o każdej porze – od porannego joggingu po wieczorny spacer.
Dojazd: Park znajduje się w centrum Kalisza, tuż obok Starego Miasta. Można dojść pieszo z głównego rynku w kilka minut. Dla zmotoryzowanych dostępne są parkingi w okolicy. Najbliższe wejście znajduje się przy Alei Wolności, inne od strony ulicy Częstochowskiej i Parkowej.
Ile czasu przeznaczyć: Na spokojny spacer i obejrzenie głównych atrakcji wystarczy godzina do półtorej. Jeśli chcesz odpocząć na ławce, posiedzieć przy fontannie czy obserwować wiewiórki, przewidzieć warto 2-3 godziny. Rodziny z dziećmi spędzają tu często pół dnia, korzystając z placów zabaw.
Najlepszy czas na wizytę: Park pięknie prezentuje się o każdej porze roku. Wiosną rozkwitają tulipany i inne kwiaty – warto przyjść w maju. Latem to idealne miejsce na ucieczkę przed upałem. Jesienią park przywdziewa kolorową szatę, która zachwyca fotografów. Zimą po śniegu ma swój特別ny urok.
Infrastruktura: W parku znajdują się liczne ławki, dwa place zabaw, fontanny, oświetlone alejki spacerowe. Można tu spotkać tablice informacyjne o roślinach i historii miejsca. Przy Moście Teatralnym działa restauracja w zabytkowym budynku KTW.
Park Miejski w Kaliszu to miejsce, które łączy funkcję wypoczynkową z edukacyjną i historyczną. Odwiedzając Kalisz, warto przeznaczyć czas na spacer po tym najstarszym parku miejskim w Polsce – to żywy świadek historii miasta i oaza spokoju w samym jego sercu.